مقدمه
ورقها به عنوان یکی از پرکاربردترین مقاطع فلزی، نقش حیاتی در صنایع مختلف، به ویژه در صنعت ساخت و ساز ایفا میکنند. تنوع بینظیر در جنس، روش تولید و پوششهای سطحی، سبب شده تا هر نوع ورق برای کاربرد خاصی بهینه شده باشد.
در ادامه به تشریح کامل انواع ورقها و ویژگیهای آنها میپردازیم. (قیمت انواع ورق)
۱. دستهبندی بر اساس فرآیند تولید: ورق گرم و سرد
تفاوت اصلی در این دو نوع ورق به دمای فرآیند نورد (شکلدهی فلز با عبور از غلتکها) برمیگردد.
* ورق نورد گرم (Hot Rolled Sheet - ورق سیاه):
* فرآیند تولید: این ورقها در دمای بسیار بالا (بالاتر از دمای تبلور مجدد فولاد، معمولاً حدود 900^\circ C یا 1650^\circ F) تولید میشوند. در این دما، فلز نرمتر بوده و شکلپذیری بالایی دارد، به همین دلیل میتوان شمشهای فولادی بزرگ را به راحتی به ورقهای با ضخامتهای مختلف تبدیل کرد. پس از نورد، ورقها در معرض هوا خنک میشوند.
* ویژگیها:
* سطح: به دلیل اکسیداسیون در دمای بالا، سطح این ورقها کدر و خشن است و دارای لایهای از اکسید آهن (پوسته) میباشد.
* دقت ابعادی: دقت ابعادی ورقهای گرم کمتر از ورقهای سرد است.
* خواص مکانیکی: دارای استحکام و سختی مناسبی هستند، اما در مقایسه با ورقهای سرد، انعطافپذیری کمتری دارند.
* ضخامت: معمولاً در ضخامتهای بالاتر تولید میشوند (از حدود 2 میلیمتر به بالا).
* کاربردها: در صنایع سنگین، ساخت و ساز (سوله، تیر و ستون، ریل، لولههای فلزی با قطر بالا)، کشتیسازی، ساخت ماشینآلات کشاورزی و ساختمانی، و قطعاتی که نیاز به دقت ابعادی بالا یا سطح صاف ندارند، مورد استفاده قرار میگیرند.
* ورق نورد سرد (Cold Rolled Sheet - ورق روغنی):
* فرآیند تولید: این ورقها از ورقهای نورد گرم به دست میآیند. ورق سیاه پس از اسیدشویی برای حذف پوسته اکسیدی، در دمای محیط (زیر دمای تبلور مجدد) مجدداً نورد میشود. این فرآیند باعث فشرده شدن ساختار کریستالی فلز و بهبود خواص آن میشود.
* ویژگیها:
* سطح: دارای سطحی بسیار صاف، براق و یکنواخت هستند. به دلیل جلوگیری از زنگزدگی، معمولاً با لایهای از روغن پوشانده میشوند، از این رو به "ورق روغنی" معروفند.
* دقت ابعادی: دقت ابعادی بسیار بالایی دارند و ضخامت آنها یکنواخت است.
* خواص مکانیکی: از استحکام کششی و سختی بالاتری نسبت به ورقهای گرم برخوردارند، اما در عین حال شکلپذیری و قابلیت خمکاری بهتری نیز دارند.
* ضخامت: در ضخامتهای کمتر (از حدود 0.3 تا 3 میلیمتر) تولید میشوند.
* کاربردها: در صنایع خودروسازی (بدنه خودرو)، لوازم خانگی (یخچال، لباسشویی)، مبلمان فلزی، قطعات دقیق، ساخت پروفیلهای با دقت بالا و محصولاتی که نیاز به ظاهر زیبا و کیفیت سطح مطلوب دارند، به کار میروند.
۲. دستهبندی بر اساس جنس: آهن (فولاد کربن استیل)، آلومینیوم، استیل (فولاد ضد زنگ)
جنس ماده اولیه، تعیینکننده اصلی خواص و کاربردهای ورق است.
* ورق آهن (فولاد کربن استیل):
* ترکیب: فولاد کربن استیل در واقع آلیاژی از آهن و کربن است که کربن عنصر اصلی آلیاژی آن محسوب میشود. میزان کربن موجود در فولاد، تعیینکننده سختی و استحکام آن است.
* فولاد کم کربن (Mild Steel):
حاوی کمتر از 0.25\% کربن. قابلیت جوشپذیری و شکلپذیری بالایی دارد و پرکاربردترین نوع فولاد است (مانند St37).
* فولاد کربن متوسط:
حاوی 0.25\% تا 0.60\% کربن. استحکام و سختی بیشتری دارد و در قطعات ماشینسازی و ابزارآلات کاربرد دارد.
* فولاد پرکربن:
حاوی 0.60\% تا 1.5\% کربن. بسیار سخت و مقاوم در برابر سایش است، اما شکننده است (مانند فولاد ابزار).
* ویژگیها: استحکام کششی خوب، سختی قابل تنظیم، هزینه نسبتاً پایین.
* کاربردها: در ساخت سازههای فلزی، لولهها، پروفیلها، میلگرد، ابزارآلات، قطعات ماشینسازی، ورقهای گرم و سرد رایج (مانند ورق سیاه St37 و St52، و ورق روغنی St12).
*ورق آلومینیوم:
* ترکیب: آلومینیوم خالص یا آلیاژهای آلومینیوم با عناصر دیگر مانند مس، منیزیم، سیلیکون و روی.
* ویژگیها:
* وزن سبک: چگالی بسیار کمتر از فولاد دارد، که آن را برای کاربردهای سبکوزن ایدهآل میکند.
* مقاومت به خوردگی: به دلیل تشکیل لایه اکسید محافظ (پسیواسیون) در سطح، مقاومت بسیار خوبی در برابر زنگزدگی و خوردگی دارد.
* رسانایی: رسانای عالی گرما و برق است.
* شکلپذیری: قابلیت شکلپذیری و خمکاری بالایی دارد.
